درباره‌ی بیشه‌ی گرم

بارها کتاب‌هایی را خواندم که از خواندن‌شان پشیمان شدم! ترجمه‌های بد! سپس بواسطه‌ی دوستانم، ترجمه‌هایی دلنشین از آنها بدستم رسید و متوجه شدم که چقدر کارِ مترجم می‌تواند بر روی کتابخوان شدن‌مان اثر بگذارد.

نخستین باری که داستان ”ربکا“، نوشته‌ی دافنه دوموریه را خواندم، به کسی که آنرا به من پیشنهاد کرده بود، بد و بیراه گفتم. اما ماه‌ها بعد، به توصیه‌ی همان فرد، کتاب ”ربکا“ را از مترجم دیگری تهیه کردم و اینبار عاشق داستان شدم.

در طی این سال‌ها، بارها آثار ترجمه شده از مترجمین مختلف را خوانده و تلاش کردم تا درک کنم که چرا برخی از مترجمین می‌توانند تا این حد روان و دلنشین بنویسند، انگار که نویسنده‌ای چیره‌دست از ابتدا آن داستان خارجی را به زبان فارسی نوشته باشد! اما برخی دیگر، با اینکه متن انگلیسی داستان بسیار جذاب و پرفروش بوده است، بگونه‌ای ترجمه می‌کنند که به راستی مخاطب را از کتاب دل‌زده می‌کند.

بیشتر افرادی که می‌خواهند کار ترجمه را آغاز کنند، زبان مبداء را بخوبی یاد گرفته‌اند و از این رو می‌توانند با کمی مشاوره از افراد باتجربه، متون و کتاب‌های خوبی را نیز برای ترجمه انتخاب نمایند. همچنین با کمی جستجو در میان سایت‌های معتبری که کتاب‌های پرفروش در خارج از کشور را معرفی می‌کنند، می‌توان آثار خوب را تشخیص داد. مشکل دقیقاً کیفیت ترجمه است! جمله‌بندی ما به زبان خودمان (زبان مقصد) خوب نیست!

البته یک ویرایشگر خوب که بر ادبیات فارسی تسلط کافی داشته باشد، می‌تواند کمک نماید تا پس از نسخه‌ی اولیه، متنی قابل درک و روان را ارائه داد. اما بی‌شک، تسلط خودِ مترجم به زبان مقصد نیز بسیار اهمیت دارد. برخی از ضعف‌های رایج که در بیشتر پژوهش‌های مربوط به ترجمه به آنها اشاره شده است عبارتند از:

– جملات طولانی و خسته کننده.

– اشکالات مربوط به دستور زبان که هم جمله و متن را نامفهوم می‌سازد و هم زیبایی و روان بودنِ آن را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

– لحن ناهنجار که اغلب باعث می‌شود تا جمله و متن چندان رسا نباشد. استفاده از واژگان ساختگی، تغییر لحن نوشتاری بطور ناگهانی و بدون هیچ توجیه درستی، بکارگیری کلمات و اصطلاحات بطور نابجا و بیان جملاتی که ممکن است بیشتر حالت محاوره‌ای ناصحیح داشته باشند، می‌تواند مخاطب را معنای اصلی متن دور کند.

همه‌ی این موارد و نکات ظریف دیگر در ترجمه را می‌توان با پژوهش و آموزش برطرف نمود اما اصل مطلب، بی‌شک، خود مترجم است که هم باید مطالعه‌ی زیاد و عمیقی داشته و هم باید نگرشی هنرمندانه به مقوله‌ی ترجمه داشته باشد.

ما در ”بیشه‌ی گرم“ هم به معرفی کتاب‌هایی می‌پردازیم که می‌توانند در ایران هم طرفدارانی داشته باشد و هم در زمینه‌ی آموزش ترجمه، مطالبی را در اختیار دوستان قرار می‌دهیم.

یادتان باشد: ”کسانی که کتاب می‌خوانند، چندین بار زندگی می‌کنند.“